Wat zijn de kosten?
Wat zijn de kosten?
Tolken staken: waarom tolken en vertalers het overheidswerk neerlegden
Tussen januari 2020 en mei 2022 weigerden beëdigde tolken en vertalers in Nederland meerdere keren werk voor de overheid. Als tolken staken, nemen zij geen opdrachten meer aan van instanties als de rechtbank, de politie en de IND, om betere tarieven en werkvoorwaarden af te dwingen. Omdat juist die instanties niet zonder tolk kunnen, merkt de rechtsgang zo’n actie direct.
Wanneer legden tolken en vertalers het werk neer?
Tolken en vertalers legden het overheidswerk neer in januari 2020, in oktober 2021, in februari 2022 en in mei 2022, telkens met de tarieven als hoofdpunt. De acties werden gedragen door registertolken en -vertalers, de tolken en vertalers die in het Register beëdigde tolken en vertalers (Rbtv) staan. De tijdlijn zet de belangrijkste momenten met hun bron op een rij.
| Datum | Wat er gebeurde | Bron |
| 13 januari 2020 | Minstens 1.500 tolken en vertalers nemen geen opdrachten meer aan van justitie, de politie en de IND, voor onbepaalde tijd | NOS, 13 januari 2020 |
| Maart 2020 | Het Openbaar Ministerie trekt al aanvaarde opdrachten van actievoerende tolken en vertalers in en spreekt van contractbreuk | ZZP Nederland, 13 maart 2020 |
| 19 oktober 2021 | Leden van de Orde van Registertolken en -vertalers (ORT&V) en niet-leden nemen geen nieuwe opdrachten van overheidsinstanties meer aan, na demonstraties in Leeuwarden, Arnhem, Amsterdam en Den Haag | NOS, 19 oktober 2021 |
| Februari 2022 | Een week lang geen werk voor overheidsorganisaties | ANP via Nieuws.nl, 2 mei 2022 |
| April 2022 | De minister van Justitie en Veiligheid kondigt een hoger minimumuurtarief aan, met ingang van 1 januari 2023 | ANP via Nieuws.nl, 13 april 2022 |
| Mei 2022 | Opnieuw geen overheidswerk, verlengd met een week omdat een nieuw gesprek met het ministerie uitbleef | WNL, 8 mei 2022 |
| December 2023 | Zes beroeps- en belangenorganisaties gaan samenwerken om sterker te onderhandelen | NGTV, 20 februari 2024 |
De actie van januari 2020 was bedoeld als staking voor onbepaalde tijd. Volgens de NOS (13 januari 2020) wilden de deelnemers de rechtspraak en de asielsector stilleggen, totdat de minister met hen in gesprek zou gaan. Twee maanden later reageerde het Openbaar Ministerie door geplande opdrachten in te trekken, wat Stichting ZZP Nederland namens de tolken en vertalers aanvocht.
Waarom staken tolken?
Tolken staken vooral omdat het uurtarief van de overheid in hun ogen al decennia te laag is. Volgens de NOS (19 oktober 2021) waren de tarieven voor tolken sinds 1981 niet aangepast en die voor vertalers sinds 1963. Daar kwamen in de loop van de jaren meer bezwaren bij.
- Korte opdrachten. Bij een korte opdracht werd alleen de werkelijke duur betaald, ook als de tolk er ver voor moest reizen (NOS, 2021).
- Opening van het register. Het programma Tolken in de Toekomst van het ministerie van Justitie en Veiligheid zou het register openstellen voor tolken met een lager taalniveau na een korte opleiding (NOS, 2020).
- Inkoop via intermediairs. Het Rijk koopt tolkdiensten in via aanbestedingen bij intermediairs, die de opdrachten doorgeven aan zelfstandige tolken (Rijksoverheid, geraadpleegd in 2026). Volgens het ministerie zelf had het minimumtariefstelsel van 2020 de onderhandelingspositie van tolken minder verbeterd dan verwacht (ANP via Nieuws.nl, 2022).
- Kwaliteit. De actievoerders vreesden dat gespecialiseerd juridisch tolkwerk zou worden overgelaten aan tolken zonder de vereiste vaardigheden (ZZP Nederland, 2020).
Het laatste bezwaar raakt aan de kern van het vak. Voor een verdachte of getuige die de voertaal niet spreekt, is tolken de enige manier om een verhoor of zitting te volgen, en een tolk zonder juridische kennis kan een begrip als dagvaarding of voorlopige hechtenis niet goed overbrengen.
Wat betekent een staking van tolken voor zittingen en verhoren?
Een staking van tolken betekent dat zittingen en verhoren uitgesteld worden of dat een andere tolk wordt ingezet. Volgens de NOS (19 oktober 2021) konden sommige zittingen bij de rechter-commissaris en sommige politieverhoren niet doorgaan. Een rechter-commissaris is de rechter die het vooronderzoek in een strafzaak leidt, onder meer bij verhoren van verdachten en getuigen.
De gevolgen van een staking verschillen per taal. Het ministerie zag in januari 2020 bij de IND voorlopig geen knelpunten, maar sloot vertragingen niet uit en bekeek de situatie per dag (NOS, 13 januari 2020). In een taal met veel beschikbare tolken valt een actie minder op dan in een taal waarvoor maar enkele beëdigde tolken bestaan.
Een tolk bij de rechtbank moet beëdigd zijn: volgens de Rechtspraak (rechtspraak.nl, geraadpleegd in 2026) werken rechtbanken en het Openbaar Ministerie alleen met tolken uit het Rbtv, die de eed of belofte hebben afgelegd bij een rechtbank. De voorzitter van de ORT&V stelde in 2021 dat de overheid tijdens de acties soms niet-gekwalificeerde tolken inzette (NOS, 2021). Wat een tolk bij de rechtbank voor een verdachte of getuige doet, laat zien waarom kwaliteit hier zwaar weegt.
Wat hebben de acties van tolken opgeleverd?
De acties van tolken leidden in april 2022 tot een hoger minimumuurtarief voor tolken die voor de overheid werken, met ingang van 1 januari 2023. Minister Yeşilgöz-Zegerius van Justitie en Veiligheid kondigde de verhoging aan in een brief aan de Tweede Kamer, ongeveer twee weken nadat zij met de actievoerders had gesproken (ANP via Nieuws.nl, 2022). Zij noemde de verhoging uitdrukkelijk geen indexatie van het tarief.
De beroepsvereniging ORT&V vond de verhoging volstrekt ontoereikend, omdat tegelijk de vergoeding voor voorrijkosten verviel (ANP via Nieuws.nl, 2022). Vooral bij korte zittingen zou een tolk daardoor minder overhouden dan voorheen. De SP diende al in oktober 2021 een motie in om de tarieven aan de inflatie aan te passen (NOS, 2021).
De beroepsgroep zocht daarna de samenwerking. In december 2023 vormden NGTV, ORT&V, NSV, ZZP Nederland, FNV Zelfstandigen en PZO een samenwerkingsverband, dat in februari 2024 voorstellen deed voor de overheid (NGTV, 20 februari 2024):
- een vast basistarief per taalcombinatie, afgesproken tussen overheid en beroepsverenigingen
- een minimale opdrachtduur van één uur, met uitbetaling van de gereserveerde tijd
- twee tolken bij opdrachten die langer duren dan drie uur
- jaarlijkse indexering van de tarieven voor tolken en vertalers
Waarom een coöperatie van tolken anders werkt
Een coöperatie van tolken werkt anders omdat de tolken zelf lid zijn en rechtstreeks voor de klant werken, zonder tussenpartij die een eigen marge rekent. SIGV Coöperatie is in 2013 opgericht door de Vereniging van SIGV-Gerechtstolken en Juridisch Vertalers en heeft geen winstoogmerk. De klant betaalt geen overhead, en de tolk krijgt een betere beloning voor het werk.
De acties uit de tijdlijn richtten zich op opdrachten van de overheid. Ze laten zien hoe nauw de beloning van tolken samenhangt met de beschikbaarheid van gekwalificeerde tolken, zoals de inzet van niet-gekwalificeerde tolken tijdens de acties van 2021 liet zien.
Zoekt u voor een gesprek, zitting of bijeenkomst een gekwalificeerde tolk die rechtstreeks voor u werkt, dan kunt u bij SIGV Coöperatie een tolk inhuren.