Talen Midden-Oosten: families, varianten en schriften op een rij

Arabisch, Perzisch en Turks worden vaak in één adem genoemd, en twee ervan lijken op papier ook nog op elkaar. Onder de noemer talen Midden-Oosten vallen de talen die van oudsher gesproken worden in de regio rond Turkije, Iran, Irak, Syrië, Israël en het Arabisch Schiereiland. Dit overzicht laat zien welke talen dat zijn, hoe ze samenhangen en waarom de juiste variant ertoe doet als u een tolk of vertaler zoekt. De talen van Afghanistan nemen wij mee, omdat het Dari een vorm van het Perzisch is en u die talen in de praktijk vaak samen tegenkomt.

Welke talen worden in het Midden-Oosten gesproken?

De grootste talen van het Midden-Oosten zijn Arabisch, Perzisch, Turks en Koerdisch. Arabisch is veruit de meest gesproken taal van de regio en is officiële taal in de meeste landen ervan. Daarnaast spreekt men onder meer Hebreeuws, Azerbeidzjaans, Assyrisch en andere vormen van Aramees, en in Afghanistan Dari en Pashto.

Talen Midden-Oosten: drie taalfamilies naast elkaar

De talen van het Midden-Oosten zijn grofweg in drie families in te delen: de Semitische talen, de Iraanse talen en de Turkse talen. Die families verschillen in bouw en in oorsprong, ook al hebben ze door eeuwen van handel, religie en bestuur veel woorden van elkaar overgenomen. Wie dat onderscheid kent, begrijpt waarom een Arabische tolk niet vanzelf Perzisch spreekt, ook al lijkt het schrift hetzelfde.

De Semitische talen horen bij de Afro-Aziatische taalfamilie. Het Arabisch is de grootste, met een geschreven standaardtaal die gebaseerd is op het klassieke Arabisch van de Koran en met gesproken varianten die van land tot land sterk kunnen verschillen. Voor documenten wordt daarom de standaardtaal gebruikt, terwijl een tolk rekening houdt met het dialect van de spreker, bijvoorbeeld Syrisch, Irakees of Marokkaans Arabisch.

Het Hebreeuws is een Semitische zustertaal van het Arabisch, met een eigen alfabet dat ook van rechts naar links loopt. Modern Hebreeuws is pas in de twintigste eeuw weer een alledaagse spreektaal geworden en is nu de officiële taal van Israël. Bij het vertalen van documenten uit Israël speelt daardoor ook de vraag hoe het schrift van rechts naar links netjes in een Nederlandse opmaak past.

De Turkse talen vormen de derde familie. Het Turks is de grootste taal uit die groep in de regio, en wordt sinds de schrifthervorming van de vorige eeuw in het Latijnse alfabet geschreven. Verwant is het Azerbeidzjaans, dat ook in het noordwesten van Iran wordt gesproken. Een Turks vertaalbureau heeft daardoor geen last van een ander schrift, maar wel van een taal die grammaticaal heel anders in elkaar zit dan het Nederlands.

Waarom lijkt Perzisch op Arabisch, maar is het geen familie?

Perzisch lijkt op Arabisch omdat het met hetzelfde alfabet wordt geschreven en veel Arabische leenwoorden kent, maar de talen zijn niet verwant. Het Perzisch behoort tot de Iraanse talen binnen de grote Indo-Europese familie, en is daarmee eerder verwant aan het Nederlands, het Engels en het Hindi. Het Arabisch is een Semitische taal met een heel andere grammatica.

Het Perzisch kent drie standaardvormen: Farsi in Iran, Dari in Afghanistan en Tadzjieks in Tadzjikistan. Wie de ene vorm spreekt, begrijpt de andere meestal zonder veel moeite, maar uitspraak en woordkeus verschillen. Een vertaalbureau Farsi houdt daarom rekening met de lezer: een tekst voor Iraniërs klinkt anders dan een tekst voor Afghanen, ook al is het formeel dezelfde taal.

Waar staan de talen van Afghanistan?

Afghanistan wordt meestal niet tot het Midden-Oosten gerekend, maar taalkundig hoort het er nauw bij. Sinds de Afghaanse grondwet van 1964 hebben Dari en Pashto er de status van officiële taal. Het Dari is de Afghaanse vorm van het Perzisch, en wie een tolk voor het Dari zoekt, zoekt in feite een tolk Perzisch die met de Afghaanse uitspraak en woordenschat is opgegroeid.

Het Pashto is een aparte Oost-Iraanse taal en geen dialect van het Dari, ook al gebruiken beide talen vrijwel hetzelfde schrift. Pashto wordt behalve in Afghanistan ook in het noordwesten van Pakistan gesproken. Een taal die “Afghaans” heet bestaat niet: wie om een vertaling uit het “Afghaans” vraagt, bedoelt vrijwel altijd Dari of Pashto, en het loont om vooraf na te gaan welke van de twee.

Hazaragi is wat de Hazara’s uit het midden van Afghanistan thuis spreken. Taalkundig vormt het een reeks Dari-dialecten, begrijpelijk voor andere Dari-sprekers, maar met een eigen accent en woorden uit Turkse en Mongoolse talen. Voor gesprekken waarin details tellen, is het verschil tussen Hazaragi en Kabuls Dari groot genoeg om er bij het zoeken naar een tolk op te letten.

Taal, variant of dialect: waarom het verschil ertoe doet

Bij de talen van het Midden-Oosten is de naam van een land zelden genoeg om te weten welke tolk of vertaler u nodig heeft. Iemand uit Irak kan Arabisch, Sorani, Kurmanji of Assyrisch spreken, en iemand uit Turkije Turks, Kurmanji of Zaza. De juiste keuze voorkomt dat een gesprek stroef verloopt of dat een vertaling de lezer niet bereikt.

Koerdisch is geen eenheidstaal, maar een verzameling nauw verwante varianten. De twee grootste zijn Kurmanji, in Nederland ook wel Kermandji genoemd, dat vooral in Turkije en Syrië wordt gesproken en meestal in het Latijnse schrift wordt geschreven, en Sorani, dat officiële taal is in Irak en meestal in het Arabische schrift wordt geschreven. Wie Koerdisch wil laten vertalen, doet er goed aan eerst die variant te benoemen, zodat het Koerdisch vertalen meteen in het goede alfabet en met de passende woordenschat gebeurt.

Zaza wordt gesproken in het oosten van Turkije en in de diaspora, onder meer in Duitsland. Het is een Noordwest-Iraanse taal, en taalkundigen verschillen van mening over de vraag of het een Koerdische taal is of een aparte taal. Veel Zaza-sprekers spreken daarnaast Turks of Kurmanji, maar hun eigen taal is voor hen niet uitwisselbaar met die talen.

Assyrisch, ook wel Suret genoemd, hoort bij de hedendaagse Aramese talen en wordt gesproken door Assyriërs uit Irak, Iran, Turkije en Syrië en door gemeenschappen verspreid over Europa, Noord-Amerika en Australië. De taal wordt geschreven in het Syrische schrift, van rechts naar links. Oud-Aramees en de moderne Assyrische varianten liggen ver uit elkaar, dus bij het zoeken naar een tolk is het de moeite waard om te vragen welke variant de spreker gebruikt.

In de asielprocedure weegt de keuze van taal en variant extra zwaar. De IND zet sinds 1999 taalanalyse in wanneer de opgegeven herkomst van een asielzoeker in twijfel staat, zo schrijft de dienst in een achtergrondartikel dat in 2026 is bijgewerkt. Hoe iemand spreekt, telt dan mee, en een tolk die dezelfde variant beheerst, helpt iemand om zijn verhaal in zijn eigen woorden te doen.

Vertalen en tolken in de juiste variant

De Vereniging van SIGV-Gerechtstolken en Juridisch Vertalers richtte SIGV Coöperatie in 2013 op, als initiatief van tolken en vertalers die gewend zijn dat in een rechtszaal elk woord telt, ook het woord uit een dialect. Het offerteformulier maakt daarom onderscheid tussen varianten die elders onder één naam vallen, zoals Farsi (Iran), Dari en Hazaragi, of Koerdisch Sorani, Kermandji en Zaza. Als vertaalbureau vertalen wij documenten uit en naar al deze talen, en voor gesprekken zoeken wij iemand die dezelfde variant beheerst als de persoon tegenover u.

Weet u niet zeker welke taal of variant uw gesprekspartner spreekt? Vraag het dan aan de persoon zelf: welke taal wordt er thuis gesproken, en in welke stad of regio is hij of zij opgegroeid? Met die twee antwoorden is de juiste keuze meestal snel gemaakt.

Een gesprek in een van deze talen begint dus met die ene vraag naar de variant. Met dat antwoord op zak is tolk inhuren bij SIGV Coöperatie mogelijk in precies de variant die uw gesprekspartner thuis spreekt.