Scandinavische talen en de andere talen van Noord-Europa

Heeft u te maken met een partij uit Denemarken, Noorwegen of Finland, dan duikt al snel de vraag op welke talen daar eigenlijk bij elkaar horen. Scandinavische talen zijn het Deens, het Noors en het Zweeds, en in ruimere zin ook het IJslands en het Faeröers: samen de Noord-Germaanse talen, die alle vijf afstammen van het Oudnoors, de taal van de middeleeuwse Scandinaviërs. Voor wie een vertaler of tolk zoekt, is die indeling meer dan een detail. Hieronder leest u hoe de talen van Noord-Europa over families verdeeld zijn, waarom Fins en Ests een verhaal apart zijn, wie elkaar wel en niet verstaan, en waar u rekening mee houdt wanneer u een van deze talen nodig heeft.

Hoe delen taalkundigen de Noord-Germaanse talen in?

De Noord-Germaanse talen horen tot de Germaanse talen, dezelfde familie als het Nederlands, het Duits en het Engels. Binnen de groep maken taalkundigen twee indelingen. Historisch gezien onderscheiden ze Oost-Scandinavisch, met het Deens en het Zweeds, en West-Scandinavisch, met het Noors, het IJslands en het Faeröers. Kijkt u naar hoe goed sprekers elkaar vandaag begrijpen, dan ligt een andere tweedeling meer voor de hand: de continentale talen Deens, Noors en Zweeds tegenover de eilandtalen IJslands en Faeröers.

Noord-Europa telt daarnaast talen uit twee heel andere families. De tabel zet ze naast elkaar.

Waarom horen Fins en Ests niet bij de Scandinavische talen?

Fins en Ests zijn geen Scandinavische talen, omdat ze bij een andere taalfamilie horen: de Oeraalse talen. Ze zijn onderling verwant, maar niet met het Zweeds, het Noors of het Nederlands. Een Estse zin bouwt woorden op met achtervoegsels en naamvallen, en werkt daardoor fundamenteel anders dan een Deense of Nederlandse zin. Een vertaler Zweeds kan daarom niet ook even Ests doen: voor Estse documenten heeft u een Ests vertaalbureau nodig met vertalers die die taal als moedertaal hebben.

Lets en Litouws vormen weer een eigen groep. Deze Baltische talen zijn wel Indo-Europees, net als de Germaanse talen, maar ze hebben een aparte tak en lijken niet op het Ests, hoewel Letland en Estland buurlanden zijn. Wie de drie Baltische staten op één hoop gooit, zit dus taalkundig flink mis. Heeft u iemand nodig die in een gesprek tussen Litouws en Nederlands tolkt, dan zoekt u een tolk Litouws en geen tolk voor ‘de Baltische talen’.

Finland zelf is een tweetalig land. De Finse grondwet van 1999 noemt Fins en Zweeds allebei nationale talen, zodat u in Finland ook Zweedstalige documenten en gesprekspartners kunt tegenkomen. Vraag daarom altijd eerst welke taal iemand echt spreekt, voordat u een tolk Fins of juist een tolk Zweeds regelt. Een Zweedstalige Fin die in zijn eigen taal wordt aangesproken, voelt zich meteen beter begrepen.

Verstaan Denen, Noren en Zweden elkaar?

Denen, Noren en Zweden verstaan elkaar grotendeels, maar niet moeiteloos en niet in alle richtingen even goed. Geschreven taal ligt dichter bij elkaar dan gesproken taal, vooral omdat het Deens heel anders klinkt dan het wordt geschreven. Noren verstaan hun buren gemiddeld het best, deels doordat het Noorse bokmål in woordenschat dicht bij het Deens ligt.

Voor een officieel gesprek of document is ‘elkaar grotendeels verstaan’ niet genoeg. Een Zweedse spreker kan een Deens gesprek in grote lijnen volgen, maar een uitspraak bij de rechter of een medische diagnose wilt u woord voor woord goed hebben. Bij een gesprek met een Deense partij kiest u daarom een tolk Deens, die de ingeslikte klanken en de eigen uitdrukkingen van het Deens van binnenuit kent.

IJslands en Faeröers staan verder van de continentale talen af. Het IJslands heeft veel oude vormen en naamvallen bewaard en is voor andere Scandinaviërs zonder studie moeilijk te volgen. Faeröerders leren op school Deens en redden zich daardoor vaak in die taal, maar hun eigen taal is een andere. Voor een vertaling naar het IJslands heeft u dus een vertaler nodig die die taal zelf beheerst.

Welke Scandinavische taal lijkt het meest op Nederlands?

Geen enkele Scandinavische taal is voor een Nederlander zonder oefening goed te volgen, al herkent u in alle drie de continentale talen woorden. De Rijksuniversiteit Groningen schrijft op haar opleidingspagina over het Zweeds dat die taal verwant is aan het Nederlands, maar dat u haar ‘nét niet’ kunt lezen of verstaan. Die omschrijving past eigenlijk bij de hele groep.

Herkenbare woorden zijn tegelijk een valkuil. Het Zweedse ‘rolig’ betekent grappig, terwijl hetzelfde woord in het Deens rustig betekent, en het Nederlandse rollig heeft er niets mee te maken. Zulke valse vrienden maken een vertaling die ‘wel ongeveer klopt’ riskant, zeker in een contract of brief aan een instantie. Bij vertalen Nederlands-Zweeds let een vertaler juist op die woorden die vertrouwd lijken maar iets anders zeggen.

Noors: bokmål of nynorsk?

Het Noors heeft twee officiële geschreven vormen: bokmål en nynorsk. Bokmål is in de praktijk het meest gangbaar en ligt dichter bij het Deens. Nynorsk is na de onafhankelijkheid van Noorwegen in 1814 ontwikkeld op basis van de dialecten, vooral die van West-Noorwegen.

Voor een vertaling maakt die keuze uit. Een gemeente of school in een regio waar nynorsk de norm is, verwacht stukken in die vorm, terwijl een bedrijf in Oslo vrijwel altijd bokmål gebruikt. Bestelt u een Nederlands-Noorse vertaling, geef dan aan voor wie de tekst bedoeld is, zodat de vertaler de juiste schrijfvorm kiest.

Wanneer heeft u een vertaler of tolk voor een Noord-Europese taal nodig?

Een vertaler of tolk voor een Noord-Europese taal heeft u nodig zodra er iets officieels of persoonlijks op het spel staat. Veel Scandinaviërs spreken goed Engels, en voor een verkennend zakelijk overleg kan een Engelse vertaling of een gesprek in het Engels soms volstaan. Een akte, een arbeidscontract, een medisch gesprek of een zitting wilt u echter in de taal van de betrokkene, omdat een misverstand daar echte gevolgen heeft.

Situaties waarin wij vaak een Noord-Europese taal tegenkomen, zijn:

• Emigreren of werken in het noorden: diploma’s, geboorteaktes en getuigschriften die een Noorse, Zweedse of Deense instantie wil zien.
• Mensen uit de Baltische staten in Nederland: gesprekken bij de gemeente, op school, in de zorg of bij de rechtbank, in het Ests, Lets of Litouws.
• Zakelijke contacten: contracten, handleidingen en overleg met partners in Scandinavië of Finland.
• Rechtszaken met een Noord-Europese partij: stukken die vertaald moeten worden en een zitting waarbij iemand zijn eigen taal nodig heeft.

Bij mondelinge situaties kunt u voor al deze talen bij ons een tolk inhuren, op locatie, telefonisch of online. Zo hoeft een Litouwse ouder bij een schoolgesprek niet te vertrouwen op een kind dat moet vertalen, en kan een Deense getuige zijn verhaal in zijn eigen woorden doen.

Voor schriftelijk werk zoekt ons vertaalbureau per opdracht een vertaler die de taal als moedertaal spreekt en het vakgebied kent. Onze vertalingen vallen onder de ISO 17100-norm voor vertaaldiensten, en voor officiële stukken werken wij met beëdigde vertalers. Of het nu gaat om Fins, Faeröers of Lets: de taal bepaalt wie het werk doet, niet de regio.

Verwant of niet, elke taal in dit rijtje heeft haar eigen klanken, schrijfregels en gevoeligheden. Bokmål of nynorsk, of het Zweeds zoals dat in Finland wordt gesproken: welke vorm past, hangt af van wie uw tekst leest of naar uw gesprek luistert. Is dat voor u nog een open vraag, neem dan contact met ons op.